Nước Đức chia đôi và thống nhất: các mốc thời gian

Từ 1949 tới 1990, trên đất Đức có hai nhà nước. Bài này nêu các mốc được ghi nhận rộng rãi, không đánh giá bên nào — cách tiếp cận mà hệ thống này giữ với mọi chủ đề lịch sử nhạy cảm.

Sau chiến tranh: các vùng chiếm đóng

Sau khi Thế chiến thứ hai kết thúc năm 1945, lãnh thổ Đức được chia thành các vùng do các nước thắng trận quản lý.

Berlin cũng được chia tương tự, dù thành phố nằm hoàn toàn trong vùng phía đông.

Chi tiết này giải thích nhiều điều về sau: phần phía tây của Berlin là một vùng nằm tách biệt, không tiếp giáp với phần phía tây của nước Đức.

Từ các vùng chiếm đóng đó, năm 1949 hai nhà nước Đức được thành lập — một ở phía tây và một ở phía đông.

Hai nhà nước này tồn tại song song trong hơn bốn mươi năm, với hệ thống chính trị, kinh tế và xã hội khác nhau.

Bức tường Berlin

Năm 1961, bức tường được xây tại Berlin, và hệ thống biên giới giữa hai nhà nước được củng cố.

Đây là công trình trở thành biểu tượng được biết tới nhất của giai đoạn này trên toàn thế giới.

Trong gần ba thập niên, việc đi lại giữa hai bên bị hạn chế chặt chẽ, và nhiều gia đình bị chia cắt.

Ngày nay ở Berlin còn giữ lại một số đoạn tường và các điểm đánh dấu trên mặt đường nơi tường từng đi qua.

Với người tới thăm: các bảo tàng và địa điểm tưởng niệm về giai đoạn này là nơi đáng đi, và được trình bày với nhiều tư liệu.

Năm 1989 và 1990

Trong năm 1989, nhiều cuộc biểu tình ôn hoà diễn ra ở các thành phố phía đông, trong đó Leipzig là nơi được nhắc tới nhiều.

Ngày 9 tháng 11 năm 1989, biên giới tại Berlin được mở — sự kiện được truyền hình trực tiếp và trở thành hình ảnh biểu tượng của năm đó.

Trong năm sau, quá trình thống nhất được tiến hành qua các thoả thuận giữa hai nhà nước và với các nước liên quan.

Ngày 3 tháng 10 năm 1990, nước Đức thống nhất — năm bang phía đông cùng Berlin gia nhập Cộng hoà Liên bang Đức.

Ngày này nay là ngày quốc khánh của nước Đức, và là ngày nghỉ lễ trên toàn quốc.

Về mặt pháp lý, hình thức thống nhất là các bang phía đông gia nhập vào cấu trúc liên bang đã có — chứ không phải lập một nhà nước mới từ đầu. Chi tiết này có hệ quả lớn, nói ở bài sau.

Vì sao mốc 9 tháng 11 không phải quốc khánh

Câu hỏi hợp lý mà nhiều người đặt ra.

Ngày 9 tháng 11 là ngày có nhiều sự kiện quan trọng trong lịch sử Đức, không chỉ sự kiện năm 1989.

Trong số đó có những sự kiện bi thảm mà nước Đức tưởng niệm — nên ngày này không được chọn làm ngày lễ mừng.

Ngày 3 tháng 10 được chọn vì đó là ngày việc thống nhất có hiệu lực pháp lý.

Cách người Đức xử lý ngày 9 tháng 11 là điều đáng chú ý: ngày tưởng niệm chứ không phải ngày ăn mừng.

Thống nhất diễn ra như thế nào về mặt thực tế

Phần ít được kể nhưng giải thích nhiều hệ quả về sau.

Việc thống nhất không chỉ là một quyết định chính trị mà là một quá trình kỹ thuật khổng lồ — hai hệ thống pháp luật, hai hệ thống tiền tệ, hai hệ thống giáo dục, hai hệ thống y tế phải hợp làm một.

Đồng tiền được thống nhất trước khi thống nhất chính trị, vào giữa năm 1990 — và đây là bước có tác động kinh tế rất lớn.

Toàn bộ khung pháp luật của phía tây được áp dụng cho các bang mới — hệ quả tự nhiên của việc các bang phía đông gia nhập cấu trúc đã có.

Về kinh tế, một cơ quan được lập để xử lý các doanh nghiệp nhà nước ở phía đông — tư nhân hoá, tái cơ cấu hoặc đóng cửa.

Hoạt động của cơ quan này là chủ đề tranh luận kéo dài tới nay ở Đức, với nhiều đánh giá khác nhau về cách làm và về hệ quả xã hội.

Bài này nêu sự tồn tại của tranh luận đó mà không đứng về bên nào — đây là chủ đề mà chính giới sử học và kinh tế học Đức còn đang nghiên cứu.

Một khoản thuế gắn với thống nhất

Chi tiết thực tế mà người sống ở Đức đều biết.

Có một khoản phụ thu thuế được áp dụng để góp phần tài trợ quá trình thống nhất.

Khoản này tồn tại qua nhiều thập niên và xuất hiện trên bảng lương của người đi làm.

Từ năm 2021, phần lớn người nộp thuế không còn phải đóng khoản này nữa, sau khi quy định được điều chỉnh.

Với người mới sang: nếu thấy khoản lạ trên bảng lương thì đây là một trong những khoản cần hỏi — và nội dung về bảng lương có ở chuyên mục kinh tế của trang.

Đây là một ví dụ về cách một xã hội đối diện với phần khó trong lịch sử của mình — chủ đề được bàn ở chuyên mục văn hoá của trang này.