Trẻ mất tiếng Việt nhanh hơn bố mẹ tưởng rất nhiều. Ở Đức có lớp tiếng Việt cuối tuần, nhưng không phải nơi nào cũng có — nên việc này phần lớn phụ thuộc gia đình.
- Trẻ đi học ở Đức tiếp xúc tiếng Đức nhiều giờ mỗi ngày.
- Ở Berlin và một số thành phố có lớp tiếng Việt cuối tuần do hội đoàn tổ chức.
- Một số bang có chương trình dạy tiếng mẹ đẻ trong hệ thống trường học.
- Trẻ song ngữ không bị chậm phát triển ngôn ngữ — đây là hiểu lầm phổ biến.
Vì sao trẻ mất tiếng nhanh
Trẻ học ngôn ngữ nào dùng nhiều nhất, chứ không phải ngôn ngữ nào bố mẹ nói.
Khi vào nhà trẻ và trường học, trẻ tiếp xúc tiếng Đức nhiều giờ mỗi ngày với bạn bè và thầy cô.
Giai đoạn chuyển đổi diễn ra nhanh: trẻ bắt đầu trả lời bố mẹ bằng tiếng Đức dù được hỏi bằng tiếng Việt.
Đây là dấu hiệu báo động và là lúc phải can thiệp — vì từ chỗ hiểu mà không nói tới chỗ không hiểu nữa thì rất nhanh.
Gia đình làm cửa hàng hoặc quán ăn gặp rủi ro cao hơn, vì thời gian bố mẹ ở bên con ít — đúng như bài trước đã nói.
Và nếu anh chị em nói tiếng Đức với nhau thì quá trình nhanh hơn nữa — vì đó là lượng tiếp xúc lớn ngay trong nhà.
Những cách có hiệu quả
Ở nhà chỉ nói tiếng Việt — biện pháp hiệu quả nhất và cũng khó nhất, vì đòi hỏi bố mẹ kiên trì khi con trả lời bằng tiếng khác.
Không nhượng bộ khi con trả lời bằng tiếng Đức — cách nhiều gia đình dùng là hiểu nhưng vẫn hỏi lại bằng tiếng Việt và kiên nhẫn chờ.
Cho con về Việt Nam — vài tuần với ông bà và anh em họ có tác dụng hơn cả năm học ở nhà; đây là điều các gia đình nói là hiệu quả nhất.
Gọi điện đều đặn với ông bà — tạo lý do thật để dùng tiếng Việt, tự nhiên hơn mọi lời nhắc.
Cho con học lớp tiếng Việt cuối tuần nếu nơi mình sống có — vừa học chữ vừa có bạn Việt cùng lứa, và yếu tố thứ hai quan trọng không kém.
Và sách, phim, nhạc tiếng Việt phù hợp lứa tuổi — để tiếng Việt gắn với niềm vui chứ không chỉ gắn với bài tập.
Lớp tiếng Việt ở Đức
Phần thực tế theo địa bàn.
Ở Berlin, các hội đoàn tổ chức lớp tiếng Việt cuối tuần cho trẻ em, và đây là nơi có nhiều lựa chọn nhất.
Ở các thành phố khác có cộng đồng đông cũng có lớp, nhưng ít điểm hơn.
Ở nơi cộng đồng mỏng thì thường không có — và gia đình phải tự lo hoàn toàn.
Giải pháp khi không có lớp: học trực tuyến với giáo viên ở Việt Nam, hoặc ghép nhóm vài gia đình trong thành phố và thuê chung một người dạy.
Một hướng đáng hỏi: một số bang ở Đức có chương trình dạy tiếng mẹ đẻ trong hệ thống trường học cho học sinh có gốc nước ngoài — điều kiện và ngôn ngữ được dạy khác nhau tuỳ bang.
Cách tìm hiểu: hỏi trường của con và cơ quan giáo dục của bang mình — đây là thông tin ít được phổ biến nhưng có thật.
Sai lầm thường gặp
Đợi con lớn rồi mới dạy — sai lầm phổ biến nhất; giai đoạn dễ nhất là trước khi con đi học.
Sợ con học hai thứ tiếng sẽ chậm — trẻ song ngữ có thể bắt đầu nói muộn hơn một chút nhưng bắt kịp nhanh, và thạo hai ngôn ngữ là lợi thế rõ.
Biến việc học tiếng Việt thành hình phạt — ép học khi con mệt, so sánh với trẻ khác, gắn với mắng mỏ; kết quả là con càng tránh.
Bố mẹ nói lẫn hai thứ tiếng trong một câu — trẻ học theo và không hình thành được vốn tiếng Việt mạch lạc.
Chỉ dạy nói mà không dạy đọc viết — vốn từ dừng ở mức sinh hoạt, không phát triển tiếp.
Tiếng Việt như một môn có giá trị học thuật
Góc nhìn ít được nhắc nhưng rất thực dụng.
Ở một số bang, học sinh có thể chọn ngôn ngữ mẹ đẻ làm môn thi trong kỳ thi tốt nghiệp, theo điều kiện quy định.
Điều kiện cụ thể khác nhau giữa các bang — đúng theo nguyên tắc giáo dục thuộc về bang mà chuyên mục riêng đã nói.
Ý nghĩa thực tế: tiếng Việt không chỉ là chuyện gia đình mà có thể là điểm cộng trong hồ sơ học tập của con.
Để tận dụng được, con cần biết đọc viết chứ không chỉ nói — đây là lý do nữa để không dừng ở mức giao tiếp.
Ngoài ra: thạo hai ngôn ngữ giúp học ngôn ngữ thứ ba dễ hơn, và ở châu Âu thì biết nhiều thứ tiếng là lợi thế nghề nghiệp rõ rệt.
Việc nên làm: hỏi trường của con và cơ quan giáo dục bang về khả năng này từ sớm, để chuẩn bị kịp.
Và lý do để kiên trì: quan hệ với ông bà, quan hệ với chính bố mẹ khi con lớn, và lợi thế nghề nghiệp về sau — ba thứ mà hệ thống này ghi nhận ở mọi cộng đồng người Việt tại châu Âu.
Vì sao trẻ mất tiếng Việt nhanh?
Vì trẻ học ngôn ngữ nào dùng nhiều nhất — ở trường tiếp xúc tiếng Đức nhiều giờ mỗi ngày, còn tiếng Việt chỉ còn vài giờ buổi tối.
Dấu hiệu nào cần can thiệp ngay?
Khi con bắt đầu trả lời bố mẹ bằng tiếng Đức dù được hỏi bằng tiếng Việt — từ chỗ hiểu mà không nói tới chỗ không hiểu nữa rất nhanh.
Ở Đức có lớp tiếng Việt không?
Ở Berlin và các thành phố có cộng đồng đông thì có lớp cuối tuần do hội đoàn tổ chức; nơi cộng đồng mỏng thì gia đình phải tự lo.
Trường học Đức có dạy tiếng mẹ đẻ không?
Một số bang có chương trình dạy tiếng mẹ đẻ cho học sinh gốc nước ngoài — điều kiện và ngôn ngữ khác nhau tuỳ bang, nên hỏi trường và cơ quan giáo dục bang.
