Ở Đức, hướng đi của một học sinh được định hình từ khoảng mười tuổi. Đây là điểm khác Việt Nam nhiều nhất, và là điều gia đình đưa con sang cần hiểu kỹ trước khi con vào lớp.
- Tiểu học ở phần lớn các bang kéo dài bốn năm.
- Sau tiểu học, học sinh đi theo các loại trường trung học khác nhau.
- Bằng tốt nghiệp trung học cho phép vào đại học được gọi là Abitur.
- Có các con đường chuyển tiếp giữa các loại trường, dù không phải lúc nào cũng dễ.
Tiểu học và thời điểm phân luồng
Trẻ vào tiểu học khoảng sáu tuổi, và học bốn năm ở phần lớn các bang.
Cuối tiểu học, nhà trường đưa ra khuyến nghị về loại trường trung học phù hợp, dựa trên kết quả học và đánh giá của giáo viên.
Mức độ ràng buộc của khuyến nghị này khác nhau giữa các bang — có bang thì khuyến nghị có tính quyết định, có bang thì phụ huynh được chọn.
Đây chính là điểm khác Việt Nam rõ nhất: quyết định ảnh hưởng tới cả con đường học vấn được đưa ra khi trẻ mới mười tuổi.
Đây cũng là chủ đề tranh luận xã hội thường xuyên ở Đức — với ý kiến cho rằng phân luồng sớm quá và gắn nhiều với hoàn cảnh gia đình, và ý kiến bảo vệ mô hình vì tính chuyên biệt của nó.
Bài này nêu cả hai chiều mà không đứng về bên nào — nhưng gia đình người Việt nên biết là có tranh luận đó, và biết rằng con đường không đóng lại vĩnh viễn.
Các loại trường trung học
Tên gọi và cơ cấu khác nhau giữa các bang, nhưng khung chung như sau.
Trường hướng đại học — chương trình học thuật, kết thúc bằng kỳ thi cho phép vào đại học.
Trường trung học bậc trung — kết thúc sớm hơn, thường dẫn tới đào tạo nghề hoặc học tiếp lên bậc cao hơn.
Trường hướng nghề — chuẩn bị trực tiếp cho đào tạo nghề.
Trường tổng hợp — mô hình gộp nhiều hướng trong cùng một trường, cho phép chuyển hướng linh hoạt hơn. Loại này phổ biến ở một số bang hơn các bang khác.
Điểm quan trọng: kết thúc mỗi loại trường cho một loại bằng khác nhau, và loại bằng quyết định con đường tiếp theo.
Abitur và con đường vào đại học
Abitur là bằng tốt nghiệp cho phép vào đại học, lấy được sau khi hoàn thành trường hướng đại học.
Kỳ thi gồm các môn bắt buộc và các môn tự chọn theo hướng học tiếp, với cách tổ chức do từng bang quy định.
Điểm Abitur quyết định khả năng vào các ngành có giới hạn chỉ tiêu — như y khoa, tâm lý học và một số ngành khác.
Có con đường khác: lấy bằng cho phép vào đại học khoa học ứng dụng, qua các loại trường chuyên biệt — cửa này rộng hơn và thực tế hơn với nhiều học sinh.
Và người đã học nghề rồi vẫn có thể vào đại học theo các điều kiện riêng — điểm này rất quan trọng và ít người biết, nói kỹ ở bài về đào tạo nghề.
Điều gia đình người Việt nên làm
Tìm hiểu hệ thống của chính bang mình sống ngay khi biết sẽ chuyển tới — vì khác biệt giữa các bang là thật.
Hỏi trường về chương trình hỗ trợ tiếng Đức cho học sinh mới — nhiều trường có lớp hoặc tiết riêng cho học sinh chưa thạo tiếng.
Đừng hoảng nếu con vào loại trường không phải hướng đại học lúc đầu — có các con đường chuyển tiếp, và trường nghề ở Đức không phải lựa chọn kém, như các site khác trong hệ thống này đã nhấn mạnh.
Trao đổi thường xuyên với giáo viên chủ nhiệm — ở Đức, phụ huynh được kỳ vọng chủ động liên hệ, và có các buổi gặp định kỳ.
Chú ý áp lực lên con — chuyển hệ thống giáo dục, chuyển ngôn ngữ và chuyển bạn bè cùng lúc là rất nhiều với một đứa trẻ.
Một ngày học ở trường Đức
Chi tiết thực tế mà phụ huynh Việt Nam hay bất ngờ.
Ở nhiều trường, buổi học kết thúc vào đầu giờ chiều — truyền thống trường học nửa ngày vẫn phổ biến, dù mô hình cả ngày đang mở rộng.
Hệ quả với gia đình hai người đi làm: phải tìm chỗ trông con buổi chiều, và các chương trình chăm sóc sau giờ học thường phải đăng ký sớm.
Bài tập về nhà thường ít hơn ở Việt Nam, và việc học thêm ngoài giờ không phổ biến bằng.
Thể thao, âm nhạc và hoạt động ngoại khoá nhiều nơi do câu lạc bộ ngoài trường tổ chức, không nằm trong trường — nên phụ huynh phải chủ động tìm và đăng ký.
Các câu lạc bộ này là một phần quan trọng của đời sống Đức: trẻ em tham gia câu lạc bộ thể thao hoặc âm nhạc là chuyện rất phổ biến, và đây cũng là nơi con hoà nhập với bạn bè bản địa nhanh nhất.
Lời khuyên thực tế cho gia đình mới sang: cho con vào một câu lạc bộ ngay trong năm đầu — hiệu quả với việc học tiếng và kết bạn hơn nhiều so với chỉ đi học rồi về nhà.
Và giữ tiếng Việt song song, đúng như bài học từ các cộng đồng người Việt ở châu Âu mà hệ thống này đã ghi lại nhiều lần.
Học sinh Đức phân luồng khi nào?
Sau tiểu học, khoảng mười tuổi ở phần lớn các bang — nhà trường đưa khuyến nghị về loại trường trung học, và mức ràng buộc của khuyến nghị khác nhau giữa các bang.
Abitur là gì?
Bằng tốt nghiệp trung học cho phép vào đại học, lấy sau khi hoàn thành trường hướng đại học — điểm Abitur quyết định khả năng vào các ngành có giới hạn chỉ tiêu.
Vào trường không phải hướng đại học thì hết cửa à?
Không — có các con đường chuyển tiếp, và người đã học nghề vẫn có thể vào đại học theo những điều kiện riêng.
Con chưa biết tiếng Đức thì sao?
Nhiều trường có lớp hoặc tiết hỗ trợ tiếng riêng cho học sinh mới — nên hỏi trường về chương trình này ngay khi đăng ký.
