Phân loại rác và tiền đặt cọc chai lọ

Hệ thống phân loại rác ở Đức chặt chẽ, và có một khoản tiền mà người mới sang thường vứt đi mà không biết. Hai chuyện này gộp thành một bài vì người mới tới cần biết cả hai trong tuần đầu.

Các loại rác

Chi tiết khác nhau giữa các địa phương, nhưng khung chung như sau.

Rác còn lại — những gì không thuộc loại nào khác.

Rác hữu cơ — thức ăn thừa, vỏ rau quả, bã cà phê.

Giấy và bìa — báo, giấy, hộp bìa đã được làm phẳng.

Bao bì — nhựa, kim loại, hộp sữa nhiều lớp; thu theo thùng riêng hoặc theo túi riêng tuỳ địa phương.

Thuỷ tinh — không bỏ vào thùng nhà mà mang ra thùng công cộng, và phân theo màu: trắng, xanh lá, nâu.

Lưu ý về thuỷ tinh: có giờ quy định để bỏ chai ở nhiều nơi, vì tiếng ồn — thường cấm vào buổi tối và Chủ nhật.

Và pin, thiết bị điện, thuốc hết hạn có nơi thu riêng — không bỏ vào rác thường.

Tiền đặt cọc chai lọ

Đây là phần có giá trị tiền thật, và người mới sang hay bỏ qua.

Nhiều loại chai nhựa, chai thuỷ tinh và lon nước có một khoản tiền đặt cọc tính vào giá bán.

Khi mang chai trả lại, khoản đó được hoàn lại — thường qua máy nhận chai đặt ở siêu thị.

Máy sẽ in ra phiếu để trừ vào hoá đơn mua hàng hoặc đổi thành tiền mặt tại quầy.

Điều cần biết: mức đặt cọc khác nhau giữa loại chai dùng một lần và chai tái sử dụng, và không phải chai nào cũng có đặt cọc.

Cách nhận biết: trên nhãn chai có ký hiệu riêng, và giá trên kệ hàng thường ghi rõ phần đặt cọc tách riêng.

Với hộ gia đình mua nhiều nước uống, khoản này cộng dồn mỗi tháng là con số đáng kể — nên đừng vứt chai vào thùng rác.

Và không bóc nhãn chai — máy nhận chai đọc mã vạch trên nhãn để nhận dạng.

Rác cồng kềnh và rác đặc biệt

Đồ đạc lớn không bỏ ra vỉa hè tuỳ tiện — có lịch thu gom riêng hoặc phải đăng ký với đơn vị vệ sinh.

Ở nhiều nơi, mỗi hộ được đăng ký thu gom miễn phí một số lần mỗi năm.

Rác xây dựng, sơn, hoá chất phải mang tới điểm tiếp nhận riêng.

Thiết bị điện tử cũ được thu tại các điểm quy định, và nhiều cửa hàng điện máy nhận lại khi mua đồ mới.

Vứt sai chỗ có thể bị phạt, và ở chung cư thì việc này ảnh hưởng tới cả toà nhà — nếu thùng bị bỏ sai loại, đơn vị thu gom có thể từ chối lấy và cả nhà chịu phí.

Lời khuyên thực tế: hỏi ban quản lý hoặc hàng xóm về quy định của toà nhà mình ngay khi chuyển tới — mỗi nơi một khác.

Nội quy toà nhà

Nối tiếp chủ đề, vì hai thứ này thường nằm trong cùng một tờ giấy.

Mỗi toà nhà ở Đức thường có nội quy, và nội quy này là một phần của hợp đồng thuê.

Các nội dung thường có: giờ yên tĩnh, quy định về rác, việc sử dụng khu chung, và đôi khi lịch trực dọn cầu thang.

Lịch trực dọn cầu thang là điều làm nhiều người Việt bất ngờ: ở một số toà nhà, các hộ luân phiên dọn khu vực chung, theo tuần.

Giờ yên tĩnh thường gồm buổi trưa, buổi tối và cả ngày Chủ nhật — như đã nói ở chuyên mục về mùa.

Và khu chung như tầng hầm, sân, chỗ để xe đạp có quy định riêng về việc để đồ.

Vì sao người Đức nghiêm chuyện này

Hiểu lý do giúp chấp nhận dễ hơn thay vì thấy phiền.

Hệ thống thu gom và tái chế ở Đức được xây dựng qua nhiều thập niên, và việc phân loại tại nguồn là điều kiện để hệ thống hoạt động.

Rác trộn lẫn thì không tái chế được — một túi rác bỏ sai làm hỏng cả mẻ thu gom.

Điều này được dạy từ nhà trẻ: trẻ em Đức học phân loại rác từ rất sớm, nên với người bản địa thì đây là thói quen tự nhiên.

Hệ quả về ứng xử: hàng xóm có thể nhắc nếu thấy bỏ rác sai — và như đã nói ở bài trước, nhắc nhở không phải là gây sự.

Với người Việt mới sang: vài tuần đầu sẽ thấy phiền, rồi thành thói quen — và nhiều người nói khi về Việt Nam vẫn giữ nếp phân loại.

Mẹo thực tế: đặt sẵn các thùng nhỏ riêng trong bếp ngay từ đầu — phân loại lúc vứt dễ hơn nhiều so với phân loại lại sau.

Nguyên tắc chung giúp sống hoà thuận: đọc nội quy khi nhận nhà, và chào hỏi hàng xóm — ở Đức, quan hệ hàng xóm tốt giải quyết được phần lớn vướng mắc nhỏ trước khi thành vấn đề.