Ba đặc điểm giao tiếp này gây hiểu nhầm nhiều nhất giữa người Việt và người Đức. Biết trước thì tránh được phần lớn các tình huống khó xử trong năm đầu.
- Đúng giờ ở Đức nghĩa là có mặt đúng giờ hẹn, không phải muộn vài phút.
- Cách nói của người Đức trực tiếp hơn nhiều so với văn hoá Việt Nam.
- Tiếng Đức phân biệt cách xưng hô trang trọng và thân mật.
- Việc chuyển sang cách xưng hô thân mật thường do người lớn tuổi hơn đề nghị.
Đúng giờ
Ở Đức, hẹn tám giờ nghĩa là có mặt lúc tám giờ — nhiều người tới sớm vài phút để đúng giờ.
Muộn năm mười phút không được coi là chuyện nhỏ, đặc biệt trong công việc và với các cuộc hẹn chính thức.
Nếu biết sẽ muộn: báo trước ngay khi biết, và nói rõ muộn bao lâu — việc báo trước được đánh giá cao hơn nhiều so với việc xin lỗi sau.
Áp dụng cho cả những việc mà người Việt có thể coi là linh hoạt: hẹn bạn bè, hẹn thợ sửa chữa, hẹn khám bệnh.
Đặc biệt với hẹn khám bệnh và hẹn cơ quan hành chính: tới muộn có thể bị huỷ lịch và phải đặt lại, mà lịch hẹn ở Đức thường phải chờ.
Và huỷ hẹn cũng phải báo trước theo thời hạn — với bác sĩ, huỷ muộn hoặc không tới mà không báo có thể bị tính phí.
Cách nói thẳng
Đây là chỗ gây hiểu nhầm hai chiều nhiều nhất.
Người Đức nói thẳng ý mình — "không" nghĩa là không, và góp ý về công việc được nói rõ ràng.
Điều quan trọng cần hiểu: góp ý thẳng nhắm vào việc, không nhắm vào người — và không mang ý xúc phạm.
Chiều ngược lại cũng cần biết: cách nói vòng để giữ thể diện của người Việt dễ bị hiểu là không rõ ràng hoặc là né tránh.
Ví dụ thường gặp: trả lời "để em xem" khi thực ra là không làm được — người Đức sẽ hiểu là có thể làm được, và chờ.
Cách ứng xử hiệu quả: nói rõ mình làm được gì và không làm được gì, và nói sớm — điều này được đánh giá cao chứ không bị coi là thiếu nhiệt tình.
Và khi bị góp ý, đừng coi là công kích cá nhân — hỏi lại cho rõ và xử lý vấn đề là phản ứng được mong đợi.
Xưng hô trang trọng và thân mật
Tiếng Đức có hai cách xưng hô, và dùng sai gây khó xử thật.
Cách trang trọng dùng với người lạ, người lớn tuổi, và trong phần lớn môi trường công việc, kèm cách gọi bằng ông bà và họ.
Cách thân mật dùng với bạn bè, người thân, trẻ em, và trong một số môi trường làm việc trẻ.
Quy tắc quan trọng: việc chuyển sang cách thân mật là một bước có ý thức, và thường do người lớn tuổi hơn hoặc ở vị trí cao hơn đề nghị.
Nguyên tắc an toàn cho người mới: bắt đầu bằng cách trang trọng, và chờ được đề nghị.
Ngoại lệ đáng biết: ở nhiều công ty công nghệ và môi trường quốc tế, mọi người dùng cách thân mật ngay từ đầu — nên quan sát cách đồng nghiệp nói với nhau.
Và trong tiếng Anh thì không có phân biệt này — nên khi làm việc bằng tiếng Anh với người Đức, cách xưng hô tự nhiên nhẹ nhàng hơn.
Hiểu nhầm hay gặp
Tổng lại các tình huống cụ thể.
Người Việt thấy người Đức lạnh lùng — thực ra là ít nói chuyện xã giao với người lạ, chứ không phải không thân thiện.
Người Đức thấy người Việt không rõ ràng — vì cách nói tránh và cách gật đầu cho qua chuyện.
Người Việt ngại nói không — rồi nhận việc quá sức và không hoàn thành, điều gây mất tín nhiệm nặng hơn việc từ chối từ đầu.
Người Đức hỏi thẳng về tiến độ — đây là quản lý công việc bình thường, không phải nghi ngờ năng lực.
Quy tắc và việc tuân thủ
Đặc điểm thứ tư, gắn chặt với ba điều trên.
Ở Đức, quy tắc được viết ra là để tuân thủ — và người dân nhìn chung tuân thủ kể cả khi không ai giám sát.
Ví dụ hay được nhắc: người đi bộ đứng chờ đèn xanh ngay cả khi đường vắng, đặc biệt khi có trẻ em ở gần.
Lý do được nêu: làm gương cho trẻ em, và đây là điều người bản địa nói thẳng nếu thấy ai đó vượt đèn đỏ trước mặt trẻ.
Ứng xử tương tự với việc xếp hàng, việc giữ im lặng trong toa tàu yên tĩnh, và việc mua vé dù không có cửa soát.
Điều đáng hiểu cho người Việt: việc nhắc nhở người lạ tuân thủ quy tắc ở Đức là chuyện bình thường, không phải là gây sự.
Và nếu bị nhắc: phản ứng phù hợp là sửa và cảm ơn — tranh cãi làm tình huống xấu đi nhanh.
Nguyên tắc chung giúp tránh phần lớn: nói rõ, nói sớm, và giữ đúng điều đã hứa — ba việc này xây dựng tín nhiệm ở Đức nhanh hơn mọi cách khác.
Đúng giờ ở Đức nghiêm tới mức nào?
Hẹn tám giờ nghĩa là có mặt lúc tám giờ, nhiều người tới sớm vài phút — muộn năm mười phút không được coi là chuyện nhỏ, và nếu biết muộn thì phải báo trước ngay.
Người Đức nói thẳng có phải là thô lỗ không?
Không — góp ý thẳng nhắm vào việc chứ không nhắm vào người, và không mang ý xúc phạm.
Nên xưng hô thế nào khi mới quen?
Bắt đầu bằng cách trang trọng và chờ được đề nghị chuyển sang thân mật — việc chuyển thường do người lớn tuổi hơn hoặc ở vị trí cao hơn đề nghị.
Vì sao nói tránh lại gây vấn đề?
Vì "để em xem" khi thực ra không làm được sẽ được hiểu là có thể làm được — nói rõ mình làm được gì và không làm được gì sẽ được đánh giá cao hơn.
